CASPAR DAVID FRIEDRICH: Vala e dytë e romantikëve gjermanë, Fuqia mbreslënëse e natyrës si provë e shpirtit hyjnor


Piktura, Fazat e jetës, 1835, Caspar David Friedrich

Vala e dytë e romantikëve gjermanë

Fuqia mbreslënëse e natyrës si provë e shpirtit hyjnor

Në përpjekje për të kapur përvojën e së pafundmes, Caspar David Friedrich kompozoi vepra të cilat e përballnin shikueshin drejtëpërdrejtë me mbreslënësen. Friedrich e mori zhanrin e pikturës së peisazhit, i cili tradicionalisht konsiderohej si i parëndësishëm dhe e përziu atë me rëndësinë e thellë fetare dhe shpirtërore. Duke besuar se madhështia e botës natyrore mund të reflektojë vetëm madhështinë e Zotit, ai paraqiste pamje me rrezet e diellit dhe hapësira të mjegulluara për të përcjellë fuqinë e bukur të hyjnores.                                         

ARRITJET

Peisazhet hënore të Friedrich, të cilat shpesh e hedhin shikuesin në egërsitë e natyrës, krijonin një lidhje emocionale me shikuesin sesa një lidhje më të saktë me skenën. Ky integrim i rëndësisë shpirtërore me pikturën e peisazhit e kthyen atë në një sukses popullor. Ndonëse bashkëkohësit konservator i sfiduan peisazhet alegorike dhe fetare të Friedrich, artisti mbrohej duke u shprehur se verprat e tij nuk ishin thjesht replika të një pamje, por ato ofronin mundësinë për t’u kënaqur me praninë e Zotit në botë. Duke përdorur perspektiva dramatike dhe të mjegulluara, hapësira të pazbutura që zvogëlonin çdo figurë, Friedrich e inkurajonte shikuesin që të pranonte fuqinë mbreslënëse të natyrës si evidencë të shpirtit hyjnor.

Duke hedhur poshtë traditat piktoreske të pikturës së peisazhit, Friedrich përqafoi nocionin romantik të sublimes. Nëpërmjet paraqitjeve të tij të ndjeshme të mjegullës, turbullirave, errësirës dhe dritës, artisti përcillte fuqinë e pafundme dhe pakohësinë e natyrës; shikuesit i kujtohet fizikisht brishtësia dhe parëndësia e tij.

Paleta me ngjyra të lehta e Friedrich dhe theksi tek drita shpesh krijuan një ndjesi mbizotëruese të zbrazëtisë që ka influencuar Artin Modern. Minimalizmi pamor i pikturave të tij ishte kaq i pazakontë saqë audiencat e tij ishin shpesh të konfuzuara; sipas raportimeve, një grup entuziastësh arti të cilët vizituan studion e tij panë një nga veprat e tij me kokë poshtë në këmbalec, duke besuar se retë ishin dallgë, ndërsa uji ishte qielli. Modernistët mësuan nga përdorimi që ai i bëri ngjyrave të zbehta dhe thjeshtësia e kompozimeve të tij të cilat ende përcjellin ide të thella.

BIOGRAFIA

Fëmijëria dhe Edukimi

I gjashti nga dhjetë fëmijë, Caspar David Friedrich lindi në një familje strikte luteriane. Ai u njoh me tragjedinë që në moshë të hershme, duke humbur të ëmën kur ishte shtatë vjeç, dhe dy nga motrat e tij për shkak të sëmundjeve në fëmijëri. Ndoshta humbja më e rëndësishme ishte vdekja e vëllait të tij, Johann, i cili u mbyt teksa po përpiqej të shpëtonte artistin trembëdhjetë vjeçar kur ra në akull.

I arsimuar nga tutorët, Friedrich filloi që të merrte mësime vizatimi në vitin 1790 nga profesori i universitetit Johann Gottfried Quistorp. Interesi i tij i hershëm u inkurajua në moshën njëzetëvjeçare, ai u regjistrua në Akademinë e Kopenhagenit. Përveç studimi të mjeshtrave, ai zhvilloi një interes afatgjatë tek natyra dhe peisazhet. Po kaq e rëndësishme ishte zhytja e tij në poezinë shpirtërore dhe mistike të cilat shërbyen si një ndikim për veprat e tij të mëvonshme dhe ofruan themelet për rolin e tij si një nga liderët e Romantizmit Gjerman.

Karriera e Hershme

Në vitin 1798, artisti përfundoi studimet e tij dhe u vendos në Dresden, ku vepra e tij gjeti një audiencë admiruese. Nga këto piktura të hershme, Friedrich përkrahu idealet Romantike, duke përfshirë potencialin shpirtëror të artit dhe shprehjen e sentimenteve fetare nëpërmjet fuqisë së natyrës. Sipas artisti, “qëllimi absolut i njeriut nuk është njeriu, por hyjnorja, pafundësia. Ai duhet të orvatet drejt artit, dhe jo artistit! Arti është i pafundmë, të fundme janë të gjitha dijet dhe aftësitë e artistëve.” Për Friedrich pesiazhi u kthye në mjetin e parë për paraqitjen e manifestimeve pamore të sublimes, siç mund të shihet tek “Kryqi në Male” (1807-08) dhe “Mjegulla e Mëngjesit në Male” (1808).

Gjatë këtyre viteve të Perandorisë së Napoleonit, investimi i Friedrich në peisazh mbarte gjithashtu edhe një rëndësi politike duke qenë se ai tipikisht paraqiste vendet gjermane me një ndjesi krenarie dhe të një fuqie e cila praktikisht shkonte përtej kufijve tokësorë. Deri në rënien e Napoleonit në vitin 1815, shumë nga bashkëkohësit e Friedrich i interpretuan pikturat e tij nëpërmjet lenteve të vetvendosmërisë politike dhe trashëgimisë kulturore, duke besuar se ato premtonin pavarësinë e ardhshme nga një rend i huaj.

Periudha e pjekur

Pasi fitoi njohjen/vlerësimin si një nga liderët e lëvizjes Romantike në Gjermani, zgjedhja e Friedrich në vitin 1816 në Akademinë e Dresdenit rezultoi në një pagë të qëndrueshme. Diçka e tillë mundësoi martesën e tij në vitin 1818, në moshën 44 vjeçare, me Caroline Bommer me të cilën ai pati tre fëmijë; dy vajza dhe një djalë. Pavarësisht reputacionit të tij si nje figurë vetmitare i cili një herë kishte thënë, “Që të mos t’i urrejë njerëzit, duhet të shmang shoqërinë e tyre,” martesa pati një impakt të menjëhershëm në karrierën e tij. Ai filloi të paraqiste gruan e tij në disa nga pikturat e tij, duke transformuar motivin e tij të mirëpërcaktuar të një figure të vetmuar të zhytur në peisazhin që në fakt paraqiste një çift.         

Friedrich tërhoqi vëmendjen dhe patronazhin e figurave të rëndësishme ndërkombëtare. Vlerësimi që ai mori kur “Murgu në Det” (1808-10) dhe “Abacia në një Pyll Lisi” (1809-10) u ekspozuan në Akademinë e Berlinit e futën atë në rrugën e Princit Friedrich Wilhelm Ludwig të Prusisë i cili bleu dy piktura. Familja sunduese do të vazhdonte mbështetjen për artisitin deri kur këndvështrimet e tij liberale bën që ai të mos e gëzonte më këtë favor. Arti i tij u mirëprit gjithashtu në Rusi kur Cari Nicholas bleu disa nga veprat e tij për oborrin e tij. Në vitin 1830, Princi Alexander i Rusisë e komisionoi artistin që të bënte një seri me piktura transparente (tani të humbura) të cilat do të ekspozoheshin të ndriçuara nga pas në një dhomë të errët të kombinuara me muzikë.  

Ndjeshmëritë romantike të Friedrich gjetën një shpirt të fisshëm tek poeti i famshëm gjerman poet Johann Wolfgang von Goethe, shkrimet e të cilit janë epitoma të përsëritjes letrare të lëvizjes (Goethe në fakt ishte shumë më i madh në moshë se Friedrich, dhe tashmë ishte një yll në kohën kur ata u takuan). Megjithatë, vepra sistematike e Goethe me teroinë e ngjyrave sugjeron një përqasje më objektive dhe metodologjike ndaj arteve pamore. Goethe sugjeron se Friedrich duhet t’i pikturojë retë si një mënyrë për të dokumentuar llojet e tyre të ndryshme; Friedrich nuk ishte dakord, duke ndjerë se studime të tilla nuk ishin në një linjë me idealet romantike të hyjnisë së natyrës dhe kështu do të ishin vetëm një ushtrim shkencor.

Periudha e Vonë

Humbjet e përjetuara nga Friedrich herët në jetën e tij jehuan sërish më vonë. Vrasja e mikut të tij në vitin 1820, artistit Gerhard von Kügelgen shkaktoi një depresion të rëndë, gjatë së cilës ai u kthye tek mësimdhënia si një mënyrë ngushëllimi dhe rehatie. Gjatë kësaj dekade, karriera e tij pësoi një rritje të interesit tek Realizmi dhe Natyralizmi tek arti gjerman; besnikëria e Friedrich ndaj peisazheve Romantike doli nga moda. Kjo kontribuoi që atij t’i mohohej pozicioni i kryetarit të pikturës së peisazhit në Akademinë e Dresdenit në vitin 1824. Shumë shpejt pas kësaj ai u sëmur dhe atij i munguan forcat për të pikturuar në vaj deri në vitin 1826.

Deri në vitin 1830, figura tashmë vetmitar ishte shkëputur më tej nga jeta publike. Ai u bë tejet melankolik dhe dyshues për miqtë dhe bashkëshorten e tij për të cilën gabimisht ai besoi se nuk ishte treguar besnike. Duke zgjedhur që të qëndronte në privatësinë e studios së tij dhe duke argëtuar vetëm miqtë dhe familjen e tij më të ngushtë, disa studiues i kanë interpretuar veprat e tij të mëvonshme si meditime të zymta mbi vdekjen dhe kohën që kalon. Megjithatë, këto vite të fundit të jetës së tij ishin produktive, duke parë krijimin e veprave të rëndësishme të tilla si “Fazat e Jetës” (1835).

Më 26 qershor 1835, Friedrich pësoi një goditje në tru duke e lënë pjesërisht të paralizuar dhe duke kufzuar sërish produktin e tij artistik në vizatime. Përpara vdekjes së tij në maj 1840, ai pësoi një goditje të dytë dhe përfundoi në varfëri.

Trashëgimia

Si pjesë e një vale të dytë të Romantikëve Gjermanë, Friedrich shkoi përtej ideve të simbolizmit të përqafuar anga Jezuitët për të krijuar një gjuhë të re, të rrallë të evokimit sesa të ilustrimit. Përkushtimi i tij ndaj pikturës së peisazhit si një alternative ndaj pikturave tradicionale fetare apo të historisë, inkurajuan bashkëkohësit e tij që ta njihnin këtë zhanër.  

Kjo ngritje e formatit të peisazhit pati imapkt kombëtar dhe ndërkombëtar. Shumë arstistë amerikan studiuan në Dresden, Gjermani gjatë shekullit të 19-të dhe mësuan nga shembulli i Friedrich. Në veçanti, artistët e Shkollës së Lumit Hudson në mënyrë të ngjashme krijuan peisazhe mbreslënëse të lidhura me rëndësinë shpirtërore dhe politike.

Përdorimi sugjerues i simboleve nga ana e Friedrich për të nënkptuar kuptime më të thella ishte gjithashtu një shembull i rëndësishëm tek Simbolistët e shekullit të 19-të dhe Surrealistët e shekullit të 20-të, të cilët gjithashtu përaqafuan krijimet e tij hënore poetike. Për më tepër, minimalizmi i tij dhe fushat e gjëra të ngjyrës ishin themelet e Ekspresionizmit Abstrakt dhe Pikturës me Fushat me Ngjyra. Kjo është konfirmuar në artikullin e vitin 1961 ku kritiku i artit Robert Rosenblum bëri lidhjen direkte ndërmjet lëvizjes në atë kohë në zhvillim të Pikturës me Fusha Ngjyrash në Amerikë me “Murgun në Det” (1808-10) të Friedrich.

Në Gjermani, Friedrich u konsiderua si luftëtari kuintesenscial, shpirti krijues triumfues; deri në atë pikë saqë thuhet se Niçe ka pasur atë në mëndje si arketipin e njeriut që mbushën teoritë e tij filozofike për një ekzistencë të apasionuar, produktive. Më famkeqja, edhe Hitleri i përdori krijimet e artistit si provë e superioritetit gjerman ndaj racave të tjera.

Vitet e fundit, vepra e rehabilituar e Friedrich nga abuzimi që iu bë atyre nga propagandistët nazist, ka ndikuar gjeneratat e reja të artistëve gjermanë modern të tillë si Anselm Kiefer dhe Gerhard Richter. Ai ofron një shembull të trashëgimisë së fortë gjermanike, duke treguar në të njëjtën kohë evokime të qeta të mungesës dhe humbjes, tema të rëndësishme në pikturën evropiane të pasluftës.

Burimi: https://www.theartstory.org/artist/friedrich-caspar-david/

Përzgjodhi & përktheu – Enkeleda Suti.

 


Comments

Popular Posts