TË KUPTOJMË PIKTURËN IKONIKE “LAS MENINAS” TË VELÁZQUEZ

Çfarë është Sindroma e Lodhjes nga Las Meninas?  

Mësoni më shumë për këtë vepër madhështore, një enigmë e pashterrshme...

 

Nga REVISTA ARTPSER

 

Piktura “Las Meninas” (1656) është pikturuar disa qindra vite më parë, gjatë një periudhe begatie në Spanjë nën mbretërimin e Habsburg-ve. Shekuj më vonë, kjo kryevepër e Diego Velázquez mbetet një enigmë për historianët e hollë të artit të cilët këkojnë të zbulojnë misterin e saj.

Një mister i pazgjidhur kurrë  

Portreti më i famshëm i karrierës së Velázquez është “Las Meninas’. Subjekti i saj është familja mbretërore spanjolle. Piktura është një ‘puzzle’ për mendjen për nga mënyra se si artisti luan me perspektivën. Velázquez me zgjuarsi ia hedh pikëvështrimit të vëzhguesit, duke e paraqitur veten si një artist brenda vetë pikturës së tij.

Aktualisht e ndodhur në Muzeun Kombëtar del Prado, studiuesit vit pas viti përpiqen të deshifrojnë misterin e pikturës duke iu përgjigjur disa prej pyetjeve të ngritura. “Pak piktura në historinë e artit kanë gjeneruar kaq shumë interpretime të variueshme sa kjo vepër kulminuese e Velázquez,” ka shkruar Jonathan Brown, një historian i artit të Velázquez. Brown e ka lidhur studimin e pikturës me sëmundjen e studiuesve. “LMFS” apo Sindroma e Lodhjes nga Las Meninas citohet nga Brown për shkak të natyrës së veprës si një enigmë të pashterrshme.  

 

Kush ishte piktori Diego Velázquez?

Diego Velázquez ishte artisti lider i Epokës së Artë Spanjolle të shekullit të 17-të. Si kryepiktori i oborrit të Mbretit Filip të IV, Velázquez kishte një pushtet të madh. Ai merrte komisione për të pikturuar shumë portrete të aristokracisë spanjolle.

 

I lindur në vitin 1599 në Sevilje, familja e Diego Rodríguez de Silva y Velázquez i përkiste fisnikërisë spanjolle. Në moshën 11 vjeçare, ai tregoi zotësi për pikturë duke u kthyer në një nxënës të piktorit Juan de Herrera. Më pas, ai shkoi të studionte me Francisco Pacheco nga i cili ai mësoi stilin teknik manierist. Në fazat e hershme të karrierës së Velázquez në vitit 1620, veprat e Velázquez paraqisnin më shumë alegori biblike. Mendoni pikturën “Adhurimi i Magi-ve (Mbretërve)”, 1619. Velázquez paraqet personazhe të jetës së përditshme bashkë me figura fetare në kompozimin e tij. Vepra e tij konsolidon në një, portretizimin e shërbërtorëve në skena të cilat i referohen Testamentit të Ri.    

Çfarë shohim ne në pikturën “Las Meninas”?

Një portret intrigues në grup, “Las Meninas” përbëhet nga një grup i çuditshëm personazhesh, duke përfshirë një princeshë, një murgeshë, xhuxhë, dhe vetë artistin barok. “Las Meninas” është vendosur në studion e Velázquez në pallatin Alcázar të Mbretit Filip të IV në Madrid. Ajo paraqet një dhomë me tavanë të lartë. Silvio Gaggi e përshkruan atë si: “një kuti e thjeshtë që mund të ndahet në një rrjetë perspektive me një pikë te vetme zhdukjeje.” Për të kuptuar më mirë lojën e artistit me perspektivën, ne duhet ta ndajmë pikturën në pjesët e saj përbërëse të renditura si më poshtë:   

1.       Në qendër të planit të parë qëndron Infanta Margaret Theresa.

2.       Një fëmijë po pritet nga dy zonja në pritje, apo meninas, së cilës i referohet titulli i pikturës. Menina e parë në të majtë është is Doña Isabel de Velasco, e cila është përgatitur për të nderuar princeshën.

3.       Menina e dytë është Doña María Agustina Sarmiento de Sotomayor, e cila gjunjëzohet përpara Margaret Theresa. Ajo po i ofron asaj një pije nga një filxhan i kuq, apo búcaro, që ajo po e mban në një tabaka të artë.

4.       Në të djathtë të Infantas janë dy xhuxhë, më i gjati është gjermani akondroplastiku, Mari Bárbola. 

5.       Xhuxhi i dytë është italiani, Nicolás Pertusato, i cili në mënyrë lojacake përpiqet të zgjojë një qen roje të fjetur me këmbën e tij.

6.       Doña Marcela de Ulloa, shoqëruesja e princeshës, qëndron pas tyre e veshur si për vajtim.

7.       Doña Marcela de Ulloa flet me një roje të paidentifikuar.

8.       Në pjesën e pasme dhe në të djathtë Don José Nieto Velázquez, shambellani i mbretëreshës.

9.       Në pikturë shfaqet vetë piktori, Velázquez.

10.   Një pasqyrë në murin e pasmë reflekton pjesën e sipërme të trupave dhe kokave të Mbretit Filip i IV dhe të mbretëreshës së tij.

11.   Mbretëreshë Mariana.

 

Personazhet e pranishme në kompozimin e pikturës “Las Meninas” 

Së pari, ky portret i ngarkuar paraqet infantan pesë vjeçare në qendër. Më vonë ajo do të martohej me Perandorin e Shenjtë Romak Leopold I, por në këtë pikë ajo ishte fëmija i vetëm i mbijetuar i Filipit dhe Marianës. Figura e saj është pikturuar në një tonë më të drejtë të paletës e cila ndihmohet nga pozicioni i saj qëndror, duke  e kthyer atë në fokusin qendror i pikturës.

Së dyti, përfshirja e xhuxhëve në këtë pikturë dëshmon fetishin e Oborrit Mbretëror të Spanjës për xhuxhët. Gjatë shekujve të 16 dhe 17 xhuxhët kanë qenë shumë të pranishëm.    

 

Së treti, në të majtë të skenës, duke vështruar jashtë krahë një telajo të madhe të mbështetur nga një këmbalec, ne mund të dallojmë piktorin. Në gjoksin e tij është një kryq i kuq i Urdhërit të Santiagos, të cilin ai nuk e mori deri në vitin 1659, tre vite pas përfundimit të pikturës. Filipi urdhëroi që kjo të shtohej pas vdekjes së Velázquez për nder të tij.

Për më tepër, në distancë, pozicionimi i Nieto-s ëshë veçanërisht intrigues. Ai tregohet në një çast të ndalur. Me gjurin e tij të djathtë të përkulur dhe këmbën e tij mbi hapa të ndryshëm, pozicioni i tij ka një farë pasigurie nëse ai po vjen apo po shkon. Ndriçimi i pasëm dhe dera e hapur e tërheqin vëzhguesin në pikturë nëpërmjet vështirmit distant liminal të figurës. Megjithatë, reflektimi i çifitit mbretëror, e tërheq vështrimin tonë jashtë pikturës në drejtim të kundërt. Nieto shihet vetëm nga mbreti dhe mbretëresha. Ata ndajnë këndvështrimin e shikuesit, dhe jo atë të figurave të planit të parë. Një piktor tjetër që luan me vështrimin direkt të subjektit dhe perspektivës së pikturës është Bartolomé Esteban Murillo tek piktura “Dy gratë në një dritare” (1655-1660).

Kompozimi me dy perspektiva i pikturës “Las Meninas” 

Misteri i kësaj pikture qëndron tek kompozimi i saj. Një shkëputje radikale nga portretet tradicionale mbretërore, shumë e kanë krahasuar këtë pikturë me një fotografi, duke qenë se ajo përmban shumë veprime. Në të nëjtën kohë, ekzaminimet më të afërta tregojnë se ajo nuk ndjek rregullat tradicionale të përspektivës. Pa evidenca të qarta për qëllimet e artistit apo dëshirat e patronit të tij, shikuesit dhe historianët mbeten me teori dhe pyetje përgjigje. Nga nëntë figurat e paraqitura, pesë prej tyre shohin drejtpërdrejtë tek çifti mbretëror apo shikuesi. Historianët e artit kanë sugjeruar se imazhi i mbretit dhe mbretëreshës është një reflektim nga telajo e Velázquez. Se kjo është një skenë ballafaquese ndërsa subjekti aktual i Velázquez nuk është ajo që po sheh vajza e tyre, por ajo që po sheh çifti mbretëror. Të tjerë bien dakord, duke thënë se tejalo që tregohet se po punon Velázquez është pazakonshmërisht e madhe për një nga portretet e tij dhe kanë vënë re se ajo është e së njëjtës madhësi si “Las Meninas”. Ndonëse ka shumë diskutime rreth këtij subjekti, teoritë kritike supozojnë se skena është një nga portretet e dyfishta të mbretit dhe mbretëreshës. Megjithatë, piktura përmban të vetmin portret të dyfishtë të njohur të çiftit mbretëror nga artisti.  

Pra, cili është kuptimi i titullit të pikturës “Las Meninas”?

Titulli i pikturës, “Las Meninas”, nga spanjishtja do të thotë “Zonjat në pritje”. Ka një spekullim se përse Velázquez zgjodhi për ta vendosur titullin e pikturës për këto dy figura në mënyrë të dukshme të vogla, kur aty janë figurat mbretërore të Mbretit, Mbretëreshës dhe Infantas të gjitha në këtë pikturë të ngarkuar. Pyetja është pse të fokusohet tek “las meninas”? “Piktura duket më shumë si një portret i Velázquez se sa i Perandoreshës,” ka komentuar shkrimtari portugez Felix da Costa pasi pa “Las Meninas” në vitin 1969. Megjithëse, fillimisht ajo është përshkruar si një pikturë e familjes së Filipit të IV, në vitin 1843, vepra u dublua në “Las Meninas” në një përpjekje për të njohur stausin e saj si diçka shumë më shumë sesa thjesht një portret familjar. Kështu, titulli, “Las Meninas”, është thjesht një nga madhërimet politike.

Stili i pikturës “Las Meninas” 

Piktori i oborrit njihet për stilin e tij karakteristik barok të pikturës që portretizon një ndjesi madhështie, pasuri sensuale dhe dramë. Në karrierën e tij, Velázquez filloi me eksperimentimin me tenebrizmin – një term i rrjedhur nga termi italian ‘tenebroso’ që do të thotë i errësuar dhe misterioz. Ai përdoret për të përshkruar një lloj pikturimi e cila i kushton rëndësi detajeve të tilla si fytyra dhe duart të ndriçuara nga theksime të kontrastuara me një përcaktim të errët dominues. Velázquez njihet gjithashtu për penelatat e tij të guximshme dhe shprehëse të cilat mëshirojnë stilin e tij dramatik.

Influencat e mëtejshme të pikturës “Las Meninas” në artin bashkëkohor

Velázquez njihet gjithashtu për penelatat e tij të guximshme dhe shprehëse, duke u kthyer kështu në një frymëzim për shumë piktorë realiste dhe ekspresionistë të shekullit të 19-të, si edhe për kubistët dhe surrealistët e shekullit të 20-të, të tillë si Pablo Picasso dhe Salvador Dali, të cilët që të dy i kanë kushtuar tribute Velázquez duke krijuar variantet e tyre të pikturave ikonike. Gjatë vitit 1957, Pablo Picasso pikturoi 58 krijime të “Las Meninas”. Kohët e fundit, ka një rigjallërim nga artistët bashkëkohorë të cilët po rivizitojnë sërish mjeshtrat e mëdhenj të veprave evropiane. Pavarësisht ambivalencës së saj, apo ndoshta për shkak të saj, “Las Meninas” gjendet në vendin e duhur midis veprave më të njohura të botës perëndimore.  

(Imazhi 1: Las Meninas, 1656, Diego Velázquez)

 

(Imazhi 2: Autoportret, 1645, Diego Velázquez)

 

(Imazhi 3: Analizë e Las Meninas, 1656, Diego Velázquez)

 

(Imazhi 4: Las Meninas, 1656, Diego Velázquez)

 

(Imazhi 5: Dy gra në dritare, 1655-1660, Bartolomé Esteban Murillo)

 

(Imazhi 6: Los borrachos, 1628-29, Diego Velázquez)


(Imazhi 7: Las Meninas, 1957, Pablo Picasso)


(Imazhi 8: Menina, 2008, Jacqueline Roberts)








 

Burimi:

https://blog.artsper.com/en/a-closer-look/understanding-velazquezs-iconic-las-meninas-painting/

 

Përzgjodhi dhe përktheu – Enkeleda Suti

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Comments

Popular Posts